Sözleşme, yazarın yayıneviyle ilişkisini belirleyen tek belgedir. Sözlü konuşulan her şey iyi niyetle söylenmiş olabilir; bağlayıcı olan yazılı olandır.
Aşağıdakiler genel bilgidir, hukuki görüş değildir. Somut bir sözleşmeyi imzalamadan önce bir hukukçuya göstermek en doğrusu.
Hangi haklar devrediliyor?
Bir edebî eser üzerinde tek bir hak yoktur; hakların bir demeti vardır.
Basım ve yayma hakkı, çeviri hakkı, sesli kitap hakkı, e-kitap hakkı, sinema ve dizi uyarlama hakkı, tiyatro uyarlama hakkı — bunların her biri ayrı ayrı devredilebilir ya da yazarda kalabilir.
Sözleşmede hangilerinin devredildiği tek tek yazmalı. "Tüm hakları" gibi geniş bir ifade görüyorsanız, bunun ne kapsadığını sorun.
Süre ve bölge
İki soru: bu devir ne kadar sürecek, hangi coğrafyayı kapsıyor?
Süresiz devir ile beş yıllık devir çok farklı şeylerdir. Süreli devirde, süre dolduğunda haklar yazara döner ve yazar isterse başka bir yayıneviyle çalışabilir.
Bölge için de aynısı geçerli: Türkiye ile "dünya çapında ve tüm dillerde" arasında büyük fark var.
Telif ödemesi nasıl hesaplanıyor?
Burada dikkat edilecek nokta oranın kendisinden çok, neyin üzerinden hesaplandığıdır.
Aynı oran, kitabın perakende satış fiyatı üzerinden mi yoksa yayınevinin eline geçen net tutar üzerinden mi hesaplanıyor? İkisi çok farklı sonuç verir.
Ayrıca sorun: ödeme ne sıklıkla yapılacak, satış raporu paylaşılacak mı, hangi kanaldan kaç adet satıldığını görebilecek misiniz?
Peşin ödeme (avans) varsa, bunun telif ödemelerinden mahsup edilip edilmeyeceği yazmalı.
Baskı sayısı ve tükenme
Sözleşmede ilk baskının adedi genellikle belirtilir. Sonraki baskılar için ne olacağı da tanımlanmalı: yeni baskı kararını kim veriyor, koşullar aynı mı kalıyor?
Bir de "tükenme" maddesi vardır: kitap belirli bir süre baskıda kalmazsa haklar yazara döner. Bu madde yazarın lehinedir ve olmadığında kitabınız basılmadan sözleşmenin içinde sıkışabilir.
Fesih koşulları
Hangi durumlarda taraflar sözleşmeyi sona erdirebilir? Yayınevi kitabı belirli sürede yayımlamazsa ne olur? Yazar sözleşmeden dönebilir mi, hangi koşulla?
Bu maddeler kimse sorun çıkmasını beklemediği için atlanır; sorun çıktığında ise tek dayanak onlardır.
Metne müdahale sınırı
Editoryal sürecin sözleşmede tanımlanması yazarın lehinedir: yayınevi metinde değişiklik önerebilir, ama son metnin yazarın onayından geçip geçmeyeceği yazılı olmalı.
Kapak tasarımı ve kitap adı konusunda da yazarın görüşünün alınıp alınmayacağı netleşmeli.
İmzalamadan önce
Üç pratik öneri:
Acele etmeyin. "Yarın imzalamamız lazım" baskısı kuran bir süreç, kendi başına bir uyarı işaretidir.
Anlamadığınız her maddeyi sorun ve cevabı yazılı isteyin. Soru sormak sizi zor bir yazar yapmaz; imzaladıktan sonra itiraz etmek zor yapar.
İmzalı nüshanın bir kopyasını saklayın. Yıllar sonra bir hak konuşulduğunda dayanacağınız tek şey odur.
Ulysses Yayınları'nda başvuru, eser üzerindeki hakların devri anlamına gelmez; hak devri yalnızca imzalanan sözleşme kapsamında ve orada yazdığı ölçüde gerçekleşir. Ayrıntılar Başvuru Koşulları sayfasında.
Siz de yazıyor musunuz?
Ulysses Yayınları yazar adaylarından dosya kabul ediyor. Yayın sürecinin nasıl işlediğini Ulysses Avantajı sayfasında anlattık; dosyanız hazırsa başvuru formunu doldurabilirsiniz.
