Dosyasını göndermekten çekinen yazarların çoğunun aklında aynı soru var: metnim çalınırsa ne olur?
Bu tereddüt anlaşılabilir. Aşağıda konunun temel çerçevesini anlatıyoruz. Hukuki bir görüş değil, genel bilgi olarak okuyun; somut bir uyuşmazlıkta bir hukukçuya danışmak gerekir.
Koruma eseri yazdığınız anda başlar
Türkiye'de fikrî haklar 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile düzenlenir. Bu kanuna göre bir eser, yaratıldığı anda korunmaya başlar.
Yani metninizi bitirdiğiniz anda hak sahibi sizsiniz. Korumanın başlaması için bir yere kayıt yaptırmanız, bir kuruma bildirmeniz ya da bir ücret ödemeniz gerekmez.
Bu, çoğu yazarın bilmediği ve bilse rahatlayacağı bir bilgi.
Kayıt-tescil ne işe yarar?
Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde isteğe bağlı bir kayıt-tescil sistemi bulunur. Bu sistem korumayı *başlatmaz* — koruma zaten vardır — ancak bir uyuşmazlık durumunda eserin belirli bir tarihte size ait olduğunu göstermeyi kolaylaştırır.
Yani kayıt bir hak yaratmaz, bir kanıt kolaylığı sağlar.
Pratikte birçok yazar metnini kendisine tarihli bir e-postayla göndermek gibi basit yöntemler de kullanır. Bunlar resmî kayıt değildir ama tarih göstergesi olarak işe yarayabilir.
Başvuru yapmak hak devri değildir
Bu, en sık karıştırılan nokta.
Bir yayınevine dosya göndermek, o eser üzerindeki haklarınızı devrettiğiniz anlamına gelmez. Başvuru bir değerlendirme talebidir; hak devri ancak taraflar bir sözleşme imzaladığında ve o sözleşmede açıkça yazdığı ölçüde gerçekleşir.
Sözleşme yoksa devir de yoktur.
Sözleşmede neye bakılır?
Hak devri konuşulduğunda üç şey nettir olmalıdır:
Hangi haklar devrediliyor? Basım hakkı ile çeviri, ses kitabı, sinema uyarlaması hakları farklı şeylerdir; hepsi tek kalemde devredilmek zorunda değildir.
Ne kadar süreyle? Süresiz devir ile belirli süreli devir arasında ciddi fark vardır.
Hangi bölge için? Türkiye ile dünya çapında devir aynı şey değildir.
Bu maddeleri anlamadan imzalamayın. Anlamadığınız her maddeyi sormak hakkınızdır ve bu soruları sormak sizi zor bir yazar yapmaz.
Dosyanız değerlendirme sürecinde ne oluyor?
Ciddi bir yayınevi gönderilen dosyaları yalnızca yetkili editör ekibine açar ve üçüncü kişilerle paylaşmaz. Başvuru yaparken bu konudaki politikanın yazılı olup olmadığına bakabilirsiniz.
Yazılı bir taahhüt görmüyorsanız sormakta tereddüt etmeyin.
Fikirler değil, ifadeler korunur
Son olarak sık karışan bir ayrım: telif koruması fikri değil, o fikrin ifade edilmiş hâlini korur.
"Kaybettiği kardeşini arayan bir kadın" bir fikirdir ve kimsenin tekelinde değildir. Sizin o hikâyeyi anlatış biçiminiz, cümleleriniz, kurgunuz korunan şeydir.
Bu yüzden benzer konulu kitapların varlığı sizin hakkınızı zedelemez.
Ulysses Yayınları'na başvurmak eser üzerindeki hakları devretmek anlamına gelmez; dosyanız yalnızca yetkili editör ekibi tarafından incelenir ve üçüncü kişilerle paylaşılmaz. Ayrıntılar Başvuru Koşulları sayfasında.
Siz de yazıyor musunuz?
Ulysses Yayınları yazar adaylarından dosya kabul ediyor. Yayın sürecinin nasıl işlediğini Ulysses Avantajı sayfasında anlattık; dosyanız hazırsa başvuru formunu doldurabilirsiniz.
