Bir kitabın arka kapağındaki barkodun üstünde duran numara ISBN'dir: International Standard Book Number, yani Uluslararası Standart Kitap Numarası.
Görünüşte küçük bir teknik ayrıntı. Pratikte kitabın ticari kimliği.
Ne işe yarar?
ISBN, bir kitabın belirli bir baskısını dünya çapında tekil olarak tanımlar. Kitapçılar, dağıtımcılar, çevrim içi satış siteleri ve kütüphaneler kitabı bu numarayla izler.
Bunun pratik sonucu şu: ISBN'i olmayan bir kitap, kurumsal satış ve dağıtım kanallarına giremez. Elden satabilirsiniz, bir etkinlikte dağıtabilirsiniz — ama bir kitapçının stok sistemine giremez.
Her baskı ayrı numara alır
Sık yapılan bir hata: aynı kitabın farklı biçimlerine aynı numarayı vermek.
Karton kapaklı baskı, ciltli baskı, e-kitap ve sesli kitap ayrı ISBN alır. Çünkü bunlar satış sisteminde ayrı ürünlerdir; okur birini sipariş ettiğinde diğerinin gelmesi istenmez.
Buna karşılık kitabın ikinci baskısı, içerik değişmediyse genellikle aynı numarayla devam eder. İçerikte esaslı bir değişiklik varsa yeni numara gerekir.
Türkiye'de kim veriyor?
Türkiye'de ISBN, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki ISBN Ajansı tarafından verilir.
Başvuruyu genellikle yayınevi yapar. Yayınevleri kendilerine tahsis edilmiş numara bloklarından kitaplara numara atar. Bir yayıneviyle çalışıyorsanız bu işi düşünmenize gerek yoktur; süreç yayınevinde yürür.
Kitabını kendi imkânlarıyla yayımlayan yazarlar da başvurabilir. Bu durumda süreç ve gereken belgeler için Bakanlığın güncel yönergesine bakmak gerekir — kurallar zaman içinde değişebildiği için burada ayrıntı vermiyoruz.
Barkod ISBN ile aynı şey değil
Kapakta gördüğünüz çizgili barkod, ISBN'in makine tarafından okunabilir hâlidir. Yani barkod ISBN'den türetilir; ayrı bir numara değildir.
Kapak tasarımı yapılırken barkodun okunabilir kalması gerekir: üzerine görsel bindirmemek, yeterli kontrastı korumak, kutusunu deforme etmemek. Kasada okunmayan bir barkod satış anında sorun çıkarır.
Yazar olarak ne yapmalısınız?
Bir yayıneviyle çalışıyorsanız: bu adım sizde değil. Yine de kitabınızın ISBN'ini bilin ve kayıtlarınızda tutun; ileride satış sorgulamak ya da bir kaydı düzeltmek istediğinizde gerekecek.
Kendi imkânlarınızla yayımlıyorsanız: ISBN'i baskıya girmeden önce alın. Kitap basıldıktan sonra numara eklemek yeni bir kapak baskısı demektir.
Küçük bir uyarı
ISBN'i "kitabın resmiyet kazanması" gibi düşünmeyin. Numara, kitabın niteliği hakkında hiçbir şey söylemez; yalnızca onu sistemde tanımlar.
Bir kitabı kitap yapan şey numarası değil, içeriğidir.
Ulysses Yayınları'nda yayımlanan kitaplarda ISBN, baskı hazırlığı süreci içinde yayınevi tarafından yürütülür. Yayın sürecinin işleyişini Ulysses Avantajı sayfasında anlattık.
Siz de yazıyor musunuz?
Ulysses Yayınları yazar adaylarından dosya kabul ediyor. Yayın sürecinin nasıl işlediğini Ulysses Avantajı sayfasında anlattık; dosyanız hazırsa başvuru formunu doldurabilirsiniz.
