İntihal Nedir, Nasıl Kaçınılır?

İntihal, bir başkasının eserini kaynak göstermeden kendi eseriymiş gibi kullanmaktır. Yazarların hem kaçınması gereken hem de bazen yanlış anladığı bir konu.

Bu yazı genel bilgi niteliğindedir; somut bir hukuki durumda bir uzmana danışmak gerekir.

İntihal ile esinlenmenin farkı

Her etki intihal değildir. Edebiyat, kendinden öncekilerin üzerine kurulur; her yazar okuduklarından etkilenir. Bir temadan, bir tarzdan, bir yaklaşımdan esinlenmek doğaldır ve intihal değildir.

İntihal, esinlenmeden farklı olarak, somut ifadenin kopyalanmasıdır. Bir cümleyi, bir paragrafı, bir kurgu dizisini olduğu gibi ya da çok az değiştirerek almak. Fikir serbesttir; ifade korunur.

Fikir korunmaz, ifade korunur

Bu ayrım kritiktir. "Kaybettiği kardeşini arayan bir kadın" bir fikirdir ve kimsenin tekelinde değildir. Onlarca yazar benzer konuları işleyebilir.

Korunan şey, o fikrin ifade edilmiş halidir: cümleler, kurgu, karakterlerin özgün kuruluşu. Benzer konulu bir kitap yazmak intihal değildir; o kitabın cümlelerini almak intihaldir.

Alıntı yapmak intihal midir?

Hayır — kaynağını göstererek. Bir başka eserden alıntı yapmak meşrudur, yeter ki alıntı olduğu belli olsun ve kaynağı belirtilsin.

İntihali doğuran şey alıntının kendisi değil, onu kendi sözünüzmüş gibi sunmaktır. Tırnak içinde ve kaynağıyla verilen bir alıntı dürüsttür; gizlenen bir alıntı değildir.

Farkında olmadan intihal

Bazen intihal kasıtlı değildir. Okuduğunuz bir cümle aklınızda kalır, aylar sonra kendi cümlenizmiş gibi yazarsınız. Buna "kriptomnezi" denir.

Bundan tamamen kaçınmak zordur ama azaltmanın yolu, çok okumak ve kendi sesinizi geliştirmektir. Kendi sesine güvenen bir yazar, başkasının cümlesini ödünç almaya daha az ihtiyaç duyar.

Nasıl kaçınılır?

Birkaç pratik ilke:

Bir kaynaktan yararlanıyorsanız, onu kendi cümlelerinizle yeniden kurun; kelimeleri değil, anladığınız şeyi yazın.

Doğrudan alıntı yapıyorsanız açıkça belirtin.

Bir bölümün başka bir esere fazla benzediğini hissediyorsanız, o his genellikle haklıdır; o kısmı yeniden yazın.

Şüpheniz varsa

Bir metnin başkasının eserine ne kadar yakın olduğundan emin değilseniz, en güvenli yol o kısmı baştan, tümüyle kendi sözlerinizle kurmaktır.

Özgünlük bir kurallar listesine uymaktan çok, kendi sesinizle yazmaya güvenmekle ilgilidir.

Ulysses Yayınları özgün eserler yayımlıyor; gönderilen dosyalar yalnızca yetkili editör ekibi tarafından incelenir. Süreci Ulysses Avantajı sayfasında anlattık.