Açılış Cümlesi Nasıl Yazılır?

Bir okur kitapçıda ya da bir ekranda kitabınıza baktığında, çoğu zaman ilk cümleyi okur ve karar verir. Editör de öyle yapar. İlk cümle, kitabın en çok okunan ve en çok yeniden yazılan cümlesidir.

Bu kadar yük taşıyan bir cümlenin nasıl kurulacağı, öğrenilebilir bir iştir.

İlk cümlenin işi devam ettirmektir

Yaygın bir yanılgı, ilk cümlenin çarpıcı, şok edici, "vay be" dedirten bir cümle olması gerektiğidir. Oysa ilk cümlenin tek gerçek görevi vardır: okuru ikinci cümleye götürmek.

İkinci cümlenin görevi de üçüncüye götürmektir. Böyle böyle okur içeri girer. Yani ilk cümle bir gösteri değil, bir davettir.

Bir soru, bir gerilim, bir tuhaflık

Okuru devam etmeye iten şey çoğu zaman cevaplanmamış bir sorudur.

İyi açılışlar zihinde bir boşluk açar: bu kim? neden böyle? şimdi ne olacak? Okur o boşluğu doldurmak için okumaya devam eder. Her şeyi ilk cümlede açıklayan bir başlangıç, merak bırakmaz.

Bir tuhaflık da işe yarar: beklenmedik bir durum, yerinde durmayan bir ayrıntı. Okur "dur, bu ne" diye durakladığında, onu yakalamışsınızdır.

Somut, soyuttan güçlüdür

"Hayat bazen insana ağır sürprizler hazırlar" — bu bir açılış değil, bir genel geçer laf. Okura hiçbir görüntü, hiçbir kişi, hiçbir an vermez.

Bunun yerine somut bir ana girin: bir kişi, bir yer, bir eylem. Okurun zihninde bir görüntü belirmeli. Soyut düşünceler kitabın içinde yeri gelince gelir; açılışta okurun tutunacağı somut bir şey olmalı.

Kaçınılması gereken başlangıçlar

Birkaç açılış türü o kadar çok kullanılmıştır ki editörler onları görünce iç geçirir.

Karakterin uyanmasıyla başlamak. Hava durumuyla başlamak. Uzun bir manzara betimlemesiyle başlamak. Bir rüyayla başlayıp "meğer rüyaymış" demek. Bunlar imkânsız değil ama okuru içeri almadan önce sabır ister ve çoğu okurun sabrı yoktur.

İlk cümle değil, ilk sayfa

İlk cümleye takılıp kalmayın. Aslında okuru tutan tek bir cümle değil, ilk sayfadır — hatta ilk paragraftır.

O ilk sayfada okur şunları sezmeli: bu hikâye kimin, nerede geçiyor, ortada ne var, ve anlatıcının sesi nasıl. Bunları vaaz vermeden, doğal akış içinde sezdirmek gerçek beceridir.

En sona bırakın

Pratik bir sır: ilk cümleyi en son yazın.

Kitabı bitirdiğinizde neyi anlattığınızı gerçekten bilirsiniz; başında ise sadece tahmin edersiniz. Birçok yazar en güçlü açılışını, kitabı bitirdikten sonra geri dönüp bulur.

Başlarken kusursuz bir ilk cümle aramak, çoğu zaman hiç başlamamanın kibar bir yoludur. Önce yazın; cilalamayı sona bırakın.

Ulysses Yayınları çağdaş edebiyat dosyaları kabul ediyor. Yayın sürecini Ulysses Avantajı sayfasında anlattık.